sirius star's saltbox

Bài viết spoil nhè nhẹ nhưng nên xem phim trước rồi xem bài.

Có lẽ câu chuyện trong phim The Dark Knight xoay chuyển xung quanh 3 nhân vật chính: Batman, The Joker và Harvey Dent – viên công tố mới của thành phố Gotham. Cũng có thể kể đến vai trò của James Gordon – trung úy cảnh sát, một trong những viên chỉ huy của cảnh sát Gotham nhưng vai trò của anh dường như là người trung gian giữa công tố Dent và Batman.

Thời điểm của Dark Knight cách không lâu so với lúc Batman Begins kết thúc. Lúc này, thành phố Gotham từ một thành phố đầy rẫy tội phạm và cảnh sát thì vừa tham nhũng vừa nhu nhược cũng đã trở nên có kỷ cương hơn nhờ nỗ lực của Gordon và sau này là Harvey Dent vào ban ngày và Batman vào ban đêm. Mọi hoạt động của bọn tội phạm dường như bị ép co cụm lại và khi Dent xuất hiện thì mọi việc càng trở nên tồi tệ hơn. Dent là viên công tố chiến đấu với tội phạm không khoan nhượng nhằm đưa Gotham trở nên an toàn và “sạch sẽ” (bóng tội phạm) hơn. Giữa lúc bọn tội phạm hoang mang thì The Joker xuất hiện cũng bí ẩn không kém.

The Joker

Có lẽ không có lời giới thiệu nào về The Joker hay hơn và đầy đủ hơn đoạn Prolouge của The Dark Knight (đã từng chiếu trên bản IMAX của I Am Legend). Đoạn Prolouge cho thấy một Joker tính toán kế hoạch chi li để cướp ngân hàng cũng như phong cách quái dị của hắn và quan trọng nhất là tính cách tàn bạo dứt khoát khi giết người của The Joker. Dark Knight mang đậm dấu ấn của The Joker. Tất cả các nhân vật ở Gotham từ cảnh sát đến trùm tội phạm, ngay cả Batman, cũng bị Joker tung hứng để làm trò tiêu khiển cho hắn. Joker vờn nạn nhân như mèo vờn chuột. Joker lập kế hoạch luôn luôn là kế trong kế không để người ngoài nắm được cách thức cũng như dấu vết kế hoạch của hắn. Joker luôn luôn bình tĩnh, châm biếm người khác kể cả khi bị bắt. Ngay cả Batman cũng trở nên mất bình tĩnh trong khi hỏi cung Joker vì Joker luôn có những câu châm biếm như xoáy vào nội tâm sâu thẳm của Batman.

Joker không hề có dấu vết, có nguồn gốc. Vì thế nên người ta không tìm được những gì liên quan đến Joker. Và chính vì thế Joker trở thành không thể đối phó. Thường thì khi nghiên cứu tội phạm, người ta thường căn cứ vào nguồn gốc, hoàn cảnh sống, xuất phát điểm của tội phạm và có những biến cố gì xảy ra trong đời họ để họ trở thành tội phạm. Bên cạnh những điều đó thì tội phạm cũng có những quy luật riêng, có những cách thức hành động riêng và có những mục tiêu riêng. Từ đó người ta tìm ra động cơ phạm tội và lần ra dấu vết chúng. Joker, trái lại, cảnh sát và ngay cả Batman không tìm ra được nguồn gốc của Joker vì thế không biết được Joker là (hoặc đã từng) là người như thế nào.

Joker cũng không có một nguyên tắc hay cách thức phạm tội riêng nào, ngoại trừ việc thích gây án bằng dao và là chuyên gia về thuốc nổ có hạng. Thông thường, ai cũng có quy luật hay những sở thích riêng. Một khi gây án những điều này ảnh hưởng khá nhiều đến cách thức hành động của người gây án và đó cũng là một trong những yếu tố quan trọng giúp người điều tra lần ra dấu vết. Ngược lại, do không có quy luật nào, cộng thêm sự tàn bạo không ngại giết người vốn có, những hành vi của Joker gây bất ngờ không thể đoán trước được và luôn luôn ở thế chủ động trong bất kỳ tình huống nào. Chính cái “vô chiêu” này của Joker giúp cho Joker có thề tung hứng với nạn nhân của hắn trong bất kỳ trường hợp nào. Ngay cả khi bị bắt nhốt thì Joker cũng có cách làm cho cả Sở cảnh sát loạn lên và tìm cách thoát thân.

Động cơ gây án của Joker cũng không có, hoặc không rõ ràng. Tội phạm thường thì gây án vì tiền hay vì quyền lực trong thế giới ngầm. Joker có vẻ đam mê quyền lực một chút và không hề thích tiền. Bằng chứng là có cảnh hắn đốt cả núi tiền trong sự tiếc nuối của những tên tội phạm khác. Hắn chỉ thích nhìn thấy người khác hoảng loạn và đau khổ. Joker là một dạng của sadist (người mắc bệnh khổ dâm) không điển hình. Nói chung, hắn thích thao túng người khác và chứng minh cho những người khác biết hắn có thể thao túng bất kỳ kẻ nào, kể cả tay trùm cộm cán hay siêu anh hùng như Batman. Vì thế mỗi lần Joker hoạch định kế hoạch gì thì người ta luôn cảm thấy run sợ vì người ta không thể đoán trước ý định của Joker. Xem những đoạn này lại thấy sợ hãi dùm cho Batman và người dân Gotham. )

Đoạn Joker so sánh giữa mình với Batman rất hay. Batman hay Joker hóa ra cũng là những con người có cùng hoàn cảnh. Batman vẫn còn hoạt động và có chỗ đứng ở Gotham vì người ta còn cần anh để quét sạch bọn tội phạm. Một khi không có tội phạm thì Batman ở Gotham cũng như một tên freak (tên quái dị khác người) không hơn không kém. Joker cũng thế, một khi Batman chưa bị diệt thì Joker vẫn còn giá trị lợi dụng đối với các tay trùm. Nếu Batman chết đi thì Joker cũng bị gạt như một con kiến. Vì thế Joker nói thẳng với Batman là sẽ không giết Batman. Ngược lại, Batman cũng không thể giết Joker bởi vì anh có một quy luật là không giết người. Hiểu rõ điều này, Joker chơi tung hứng với cả phe cảnh sát, với Batman và với cả các tổ chức tội phạm ở Gotham để chứng tỏ hắn có quyền lực tuyệt đối ở Gotham đối với cả phe cảnh sát và phe tội phạm.

Vì lẽ gì trong phim Dark Knight Joker lại luôn có thể thao túng người khác, chơi trò tung hứng với nạn nhân và luôn luôn là người thắng cuộc cho dù là các tổ chức tội phạm nguy hiểm ngay cả sở cảnh sát, thị trưởng, quan tòa? Tất cả là vì những điều kể trên và hơn hết chính là hắn có một điểm mà người thường không có. Một người bình thường có quá nhiều thứ để mất như gia đình, vợ chồng, con cái, người thương yêu nhất…cho đến tiền bạc, của cải, danh vọng…Còn Joker thì chả có thứ gì để mất cả ngoài cái mạng của hắn. Và hắn thì không hề sợ chết. Hắn cũng không hề sợ bất cứ điều gì. Theo blogger Mất Dép thì “Joker là người không hề có nỗi sợ. Có một tập comic, trong đó có chuyện Joker team up với Scarecrow, Scarecrow sau đó bèn xịt hóa chất để xem nỗi sợ của Joker như thế nào. Kết quả hết sức ngạc nhiên là Joker không mang trong mình bất cứ nỗi sợ nào”. Chính vì điều đó mà Joker nắm được “thóp” của người khác trong khi không ai có thể nắm được điểm yếu của Joker. Vì cơ bản, hắn không có điểm yếu!

Thế thì tại sao Joker có thể thao túng được nhiều người như vậy, có thể lôi kéo nhiều viên cảnh sát và nhiều tay anh chị giang hồ hoạt động cho mục đích của mình? Bởi vì Gotham vừa mới chuyển mình, trước đó (trong Batman Begins) đây là một thành phố của tội phạm, của cảnh sát biến chất. Joker nắm được điểm yếu trí mạng của những người này, khi thì tha hóa bằng tiền bạc, khi thì dùng gia đình họ làm áp lực và cũng có khi hù dọa nói ra những điều xấu của những nhân viên này để họ làm tay sai theo ý đồ của hắn. Vì thế kế hoạch của Joker rất hoàn hảo và phá hủy cả thành phố ở cả nghĩa đen (dùng thuốc nổ phá các tòa nhà, giết nhân viên cảnh sát) và nghĩa bóng (mua chuộc, lôi kéo thành phần cảnh sát làm cả sở cảnh sát náo động và không ai tin tưởng ai cả).

Tuy nhiên, cũng có hai lần trong phim là Joker bị bất ngờ. Thứ nhất là Batman là người không thể sa ngã. Cho dù những quan điểm của Joker nêu ra đều hoàn toàn chính xác nhưng Batman vẫn tin tưởng và kiên định con đường đã chọn của mình giúp đỡ Gotham từ trong bóng tối và dập tắt tội phạm. Thứ nhì là đối với người dân thường Gotham. Sống trong một thành phố tội phạm như Gotham, con người có quyền phải sống ích kỷ cho mình và vì tính mạng và cuộc sống của mình. Đó là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, trái với dự đoán của Joker là người dân Gotham hèn nhát nhưng trong tình huống quyết định họ vẫn quyết định làm đúng. Đây chính là bản tính thiện lương có trong mỗi người. Hình ảnh người tù da đen trên chiếc phà có vẻ như hơi quá sự thật nhưng xét cho cùng vẫn có ý diễn đạt bản tính thiện lương đó. Và đây chính là điều Joker không có được như những người khác. Và lần đầu tiên, hắn mất vị thế chủ động. Những gì cần làm thì người dân Gotham đã làm, việc còn lại là của Batman. Batman vô hiệu hóa Joker và không để hắn có thể uy hiếp Gotham nữa. Trong lúc này thì hiểm họa khác xuất hiện đến từ Dent.

Harvey Dent

The Dark Knight rõ ràng khắc họa nhân vật Harvey Dent như một White Knight (hiệp sĩ ánh sáng) – trái với hình ảnh Dark Knight (hiệp sĩ bóng đêm) của Batman. Harvey Dent xuất hiện như đúng lúc những người như sếp cảnh sát Gordon hay Batman mong đợi. Một luật sư vì công lý, một công tố viên không khoan nhượng với kẻ ác chính là một hình mẫu đồng minh lý tưởng của Batman và Gordon, một kiểu law enforcement (người thực thi pháp luật) khác với kiểu của Gordon hay Batman. Vì thế cũng dễ hiểu Dent, Gordon và Batman nhanh chóng thiết lập một mối quan hệ kiểu đồng minh vì nền an ninh của Gotham. Có thể nói, Dent như là một vị trí cao nhất, sau đó đến Gordon và cuối cùng là kiểu đường phố của Batman.

Batman chỉ có một nguyên tắc riêng là không giết người, nhưng anh lại không từ bỏ mọi cách thức khác kể cả vi phạm pháp luật để bắt được tội phạm. Dent thì lại khác. Dent chính là người đại diện pháp luật nên anh không thể vi phạm pháp luật mà chỉ bằng cách dùng pháp luật lôi cổ hàng trăm tên tội phạm vào tù mà không cần dùng đến nắm đấm bạo lực như Batman. Chính vì thế, mọi người, ngay cả Batman cũng công nhận Dent chính là một White Knight, một hung thần thật sự đối với bọn tội phạm ở Gotham. Trên hết, Dent có một identity rõ ràng, một chức danh đường đường chính chính để chống lại bọn tội phạm hơn là một kẻ không rõ danh tính, luôn mặc bộ đồ da màu đen và xuất hiện cũng như biến mất như quỷ dị như là Batman. Chính cái identity sáng sủa này cũng như phong cách của Dent sẽ giúp Gotham trở nên có kỷ cương và đúng đắn hơn. Vì nếu vi phạm pháp luật để bắt những kẻ vi phạm pháp luật thì mình cũng đâu khác gì những tên tội phạm. Và đó không phải là cách mà Gotham cần. Hơn ai hết, Batman hiểu rõ điều đó nên luôn ra sức giúp đỡ cho Dent. Vì khi có Dent ở Gotham, Bruce không cần phải làm Batman một cách bất đắc dĩ nữa mà sẽ trở về với cuộc sống hiện tại của một tỉ phú Bruce.

Liên minh Dent – Gordon – Batman không phải là một liên minh vững chắc. Đối với Gordon, đó là việc Dent hay vượt quá giới hạn quyền lực của mình. Đối với Batman, đó là Rachel Dawes, người Batman/Bruce Wayne yêu nhưng lại đang cặp kè với Harvey Dent. Batman/Bruce có thể kiềm chế tình cảm của mình với Rachel nhưng Dent thì không thể. Tình yêu mù quáng của Dent đã khiến anh thay đổi tính tình hoàn toàn trở thành kẻ gây ác – Two-Face. Ai xem Batman Forever chắc cũng biết đến sự lợi hại và tàn ác của Two-Face như thế nào qua vai diễn của Tommy-Lee Jones.

Tuy vậy, chính cái nét hai mặt trong con người của Dent/Two-Face lại đưa đến sự cân bằng bất ngờ thú vị. Trong con người Two-Face luôn luôn có một mặt thiện và một mặt ác song song. Và chính phong cách quăng đồng xu hai mặt để quyết định một vấn đề - thường là quyết định mạng sống của một ai đó hay như trong phim thì là mạng sống của Gordon, Batman và chính bản thân Two-Face – lại trở nên công bằng bất ngờ. Điều này cũng đúng với phong cách của Dent vì Dent là một luật sư và như anh biện luận thì chỉ có cách quăng đồng xu mới công bằng, không thiên vị (unbiased).

Trước biến cố, Dent vẫn quăng đồng xu nhưng thật ra hai mặt như nhau là vì Dent luôn có chủ ý chứ không hoàn toàn phụ thuộc vào kết quả của việc quăng đồng xu. Sau biến cố, cũng chính đồng xu hai mặt như nhau đó nhưng một mặt cháy đen thui đã đại diện cho con người của Dent lúc này biến đổi từ một con người tuân thủ luật pháp cho đến một tên giết người không do dự. Dent/Two-Face có vẻ như phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả đồng xu bởi vì anh không muốn quyết định mặt thiện hay ác trong con người mình thắng thế - Đây cũng là tính cách công bằng của luật sư Dent đối với bất cứ sự việc gì, tất cả đều quyết định bằng cách quăng xu, công bằng và không thiên vị nhất. Và vì thế cho nên về hoạt động thì Joker có vẻ như là người đứng giữa Dark Knight và White Knight nhưng về tính cách thì Dent lại đứng giữa Joker – một kẻ thủ ác mà không biết vì sao mình làm vậy và Batman – một người luôn luôn tin tưởng vào nguyên tắc của mình (làm một người thực thi pháp luật chứ không phải đao phủ như Batman Begins có đề cập) để loại bỏ tội phạm khỏi Gotham. Và chính vì vậy, Two-Face lại gần với người thường hơn là Batman hay Joker ở hai cực khác.

Batman/Bruce Wayne

Bruce Wayne trở lại trong The Dark Knight để tiếp tục làm siêu anh hùng Batman. Có điều, bên trong siêu anh hùng này lại là một tâm hồn mong manh dễ vỡ và có nội tâm rất phức tạp. Luôn dằn vặt từ cái chết của cha mẹ, nỗi sợ hãi dơi cho đến sự nổi giận bất thường làm Batman trở thành một người thường như những người khác trong Batman Begins. Anh chỉ có nắm đấm và lợi thế một thân vô tung vô tích như Joker. Joker đã chỉ ra rõ ràng Batman chỉ đáng sợ khi người ta không biết anh là ai (nghĩ ra do tự nhận xét về mình?), một khi anh đã có danh tính hẳn hoi thì sẽ không còn đáng sợ nữa. Joker có thể nói là kẻ thù hiểu Batman nhất, và củng vì vậy Joker là kẻ thù đáng sợ nhất, một kỳ phùng địch thủ của Batman.

Batman không những có nội tâm mong manh mà dường như anh chưa thể trưởng thành trong lốt của Batman. Chính Joker đã chỉ ra Batman chưa trưởng thành ở điểm nào. Batman trở nên giận dữ trước Joker, điều mà anh không nên làm vì giận dữ sẽ làm con người ta mất đi lý trí. Batman vẫn còn quá yếu đuối so với một Joker quái dị nhưng tận dụng được tâm lý yếu đuối đó mà tung hứng Batman, như đã từng tung hứng những kẻ khác. Hơn nữa, Batman có một nhược điểm chết người mà Joker nếu nắm được có thể làm điêu đứng anh. Joker biết được Batman có nguyên tắc không giết người nên đã tận dụng điều đó. Quan trọng hơn nữa, Joker dường như cảm được Batman còn có một thân phận khác, khá quan trọng trong đời sống thường ngày ở Gotham. Ở đời thường, Joker vẫn là Joker bí ẩn và quái dị nhưng Bruce ở đời thường có quá nhiều thứ để mất: một tập đoàn hàng tỉ đô la Wayne Enterprise, danh vọng của một tỉ phú trẻ, những người thân như Alfred, Lucious Fox và nhất là Rachel Dawes. Vì thế bằng mọi giá Joker cũng muốn biết được nhân thân thật sự của Batman.

Và cũng chính vì thế Bruce tìm cách xây dựng hình ảnh của mình ở đời thường như một playboy tỉ phú chính hiệu để đánh lạc hướng mọi người mặc dù bản thân chững chạc hơn thế gấp nhiều lần. Có điều do có quá nhiều thứ để mất, tâm lý Batman trở nên yếu đuối hẳn khi đối đầu với The Joker. Batman dường như luôn sợ hãi mỗi khi Joker lập kế hoạch hãm hại bất cứ ai thân quen với Bruce và cả Batman. Chính sự sợ hãi này đã làm Batman phải nổi giận và vì thế thua trong cuộc đối đầu với Joker. Cho dù sau này Batman có bắt được Joker đi chăng nữa thì hắn vẫn thắng anh, thắng Dent, thắng Gordon, thắng cả thành phố Gotham. Và cũng nhờ Joker, mà Batman trưởng thành hơn. Theo cách nói của cha anh, Thomas Wayne, có nói trong Batman Begins thì “Mỗi lần ngã xuống là mỗi lần đứng lên.” (“And why do we fall, Bruce? So we can learn to pick ourselves up”). Và Batman đã đứng lên mạnh mẽ hơn trước. Và chính vì vậy mà hình ảnh Batman trong mắt người xem thật hơn và dễ được chấp nhận hơn.

Cuối phim là cảnh nhân viên cảnh sát săn đuổi Batman vì gây ra tai họa. Chính Batman và Gordon đã quyết định phải xây dựng hình tượng White Knight của Harvey Dent để làm tấm gương tốt cho cả thành phố và để thôi thúc thêm trong lòng những nhân viên cảnh sát khác và cả dân chúng một tinh thần chống tội phạm mạnh mẽ và để Gotham chính thức trở thành hợp pháp hóa. Chính vì thế Batman chấp nhận trở thành đích nhắm cho mọi người công kích để duy trì cái “không khí” chống tội phạm ở Gotham luôn nóng mà Batman và Gordon đã ra sức để có đươc kể từ Batman Begins và Dent tiếp nối nó vào đầu phim. Có lẽ lời giải thích của Gordon với con trai mình về việc tại sao Batman lại bị săn đuổi như vậy là hợp lý hơn cả: “Because he’s the hero Gotham deserves, but not the one it needs right now…and so we’ll hunt him, because he can take it. Because he’s not a hero. He’s a silent guardian, a watchful protector…a dark knight”. Batman không phải là kiểu mẫu người hùng kinh điển mà mọi người tôn sùng. Nhưng khi mẫu người hùng như Dent không còn (do chuyển sang ác) thì Batman là kiểu người hùng tương xứng với Gotham - một thành phố tội lỗi. Là một Dark Knight! (thật khó để giải thích nghĩa Dark Knight khi nó vừa có nghĩa là hiệp sĩ của bóng tối và cũng đồng thời là một kiểu Ác thần - dùng các ác để chống cái ác (dù không quá ác đến mức giết người)).

P.S:

- Phim không quá hay như rate của IMDB. Users vote trên IMDB có lẽ là fanboy của comic và của Heath Ledger. Kịch bản cũng còn nhiều lỗ hổng. Giờ vẫn chưa biết tại sao Batman qua Hongkong và có đoạn quay Hongkong (rất đẹp) tổng cộng khoảng mấy phút để làm gì. Quá nhiều đoạn, nhiều nhân vật twist and turn hóa ra cuối cùng chả chốt lại được điều gì, lại rối như mớ bòng bong. Người xem chỉ cảm thấy Dark Knight hay khi đã xem qua và cảm nhận được tinh thần của Batman Begins (tui có được nhờ xem lại ) ) mà Christopher Nolan muốn chuyển tải. Đoạn giải quyết mâu thuẫn giữa Two-Face – Gordon – Batman quá nhanh, gây hụt hẫng.

- Tuy nhiên, đây có lẽ là phim siêu anh hùng và là phim chuyển thể từ comics hay nhất trong 8 năm trở lại đây. Cuối cùng thì Chris Nolan cũng gây dựng lại một hình tượng siêu anh hùng mà những tưởng Joel Schumacher làm nát bét cách đây gần 10 năm. Hơn nữa, Nolan cho người xem thấy rõ sự mâu thuẫn trong việc sử dụng các biện pháp chế tài - vi phạm pháp luật để chống lại bọn vi phạm pháp luật hay làm theo pháp luật để chống bọn tội phạm qua hai hình ảnh của Batman và Dent. Mỗi người đều có cách làm hiệu quả của mình. Mâu thuẫn này cho đến nay vẫn còn được tranh cãi. Ví dụ tiêu biểu nhất là chuyện nghe lén điện thoại cũng phản ánh sự thật vài năm trước chính quyền Mỹ nghe lén điện thoại của người dân để chống khủng bố. Hay như các biện pháp tra tấn tù nhân của Batman cũng giống như kiểu người Mỹ tra tấn tù nhân ở những nhà tù ngoài nước Mỹ.

- Các diễn viên hầu hết đóng khá. Hay nhất vẫn là Heath, Bale vẫn có được nét riêng khi đóng Batman. Eckhart đóng khá hay trong vai Harvey Dent/Two-Face. Morgan Freeman và Michael Caine vẫn giữa được phong độ. Maggie Gyllenhaal đóng cũng khá, trông không xinh nhưng duyên dáng và rất đạt vai. Tuy nhiên, nếu chọn một diễn viên khác trẻ hơn và đẹp hơn tí nữa thì sự tranh dành qua lại giữa Bruce và Dent trở nên hợp lý hơn.